• پروژه‌ها: طبقه‌بندی‌ها
    • بررسی ظرفیت ها، فرصت ها و مشکلات ایستگاه های صلواتی

      بررسی ظرفیت ها، فرصت ها و مشکلات ایستگاه های صلواتی

       

       

      توزیع نذورات در مراسم آئینی قدمتی به درازای تاریخ دارد. در مکتب اسلام و به طور ویژه مذهب تشیع، این مراسم در پیوندی ناگسستنی با واقعه عاشورا، در ایام و دوره های مختلف، تحت شرایط مختلف سیاسی و اجتماعی با اشکال مختلف بروز و ظهور داشته است. ایرانیان به عنوان طلائیه داران مکتب تشیع در طول تاریخ اسلام، همیشه با انواع برپایی مراسم مختلف و صرف هزینه های مالی و معنوی سعی در احیاء پیام عاشورا داشته اند. یکی از جلوه¬های این مراسم، توزیع نذورات و ارائه خدمات، در جهت زنده نگه داشتن پیام امام حسین و واقعه عاشوراست.
      پس از انقلاب اسلامی و با آغاز جنگ هشت ساله تحمیلی، خیل عظیم جوانان ایرانی با فرمان رهبر انقلاب به سوی جبهه¬های نبرد حق علیه باطل شتافتند. جنگی که به فرموده رهبر انقلاب، مجهادت و شهادت در راه آن، در راستای حرکت حضرت اباعدالله در کربلا قرار میگ¬گرفت. بعد از گذشت چندین ماه از جنگ تحمیلی، در سراسر جبهه‎های نبرد و در داخل محدوده منطقه جنگی، مراکزی تأسیس شد که به ارائه خدمات رفاهی به رزمندگان اسلام می‎پرداخت. این مراکز در تمام ساعات شبانه روز آماده ارائه خدمات تغذیه‎ای از جمله صبحانه ـ نهار ـ شام و پذیرائی‎های گاه و بیگاه رزمندگان اسلام، مهمانان و افراد شخصی بازدید کننده از مناطق جنگی بودند. این ایستگاه‎ها چون در مقابل ارائه خدمات وجهی دریافت نمی‎کردند صلواتی نام گرفتند. تأمین، اداره و تهیه اقلام این مراکز توسط مردم و ستادهای پشتیبانی کننده شهرستان‎های مختلف کشور صورت می پذیرفت .
      ایستگاه‌های صلواتی به مکانی اطلاق می‌شد، مشتمل بر فضاهای مسقف، ایوان و یا فضایی دارای سایبان و محوطه (با حصار و بی‌حصار) که ساختاری طولی (دارای کشیدگی در یک جهت) داشتند. این ایستگاه‌های در اطراف تقاطع محورهای مناطق نبرد، دژبانی‌های مهم و ورودی یا داخل شهرهای مناطق جنگی قرار داشتند. در داخل شهرهای جنگی معمولاً از فضاهای جنبی مساجد یا حسینیه‌ها بدین منظور استفاده می‌شد ولی در خارج از شهرها، ساختمان‌های موقتی (یک طبقه‌ای) با مصالح ساده از قبیل بلوک‌های سیمانی، تیرآهن یا ورق‌های فلزی ساخته می‌شدند. هم‌چنین از کانتینرهای مستعمل نیز استفاده می‌شده زیربنای ایستگاه‌های صلواتی حدود 200 تا 500 متر مربع بود و تقسیم‌بندی فضایی آنها نسبت به موقعیت‌ها و آب و هوای مناطق متفاوت بوده است، پایگاه‌های موقت ایستگاه صلواتی را معمولاً با حصیر یا ورق فلزی می‌ساختند.
      هر چند امکانات همه ایستگاه‌ها مشابه نبود و فضا و کم و کیف خدمات آنها متفاوت از یکدیگر بود اما ارائه انواع خدمات را در این مجموعه‌ها می‌توان به‌صورت زیر تقسیم‌بندی کرد:
      • پذیرایی با آب خنک، شربت و دوغ خنک.
      • پذیرایی با چای.
      • تغذیه با غذاهای ساده (نان و پنیر، نان و ماست، نان و حلوا، خرما، برنج با خورشت ساده) و به ندرت غذاهای دیگری مانند چلوکباب و چلومرغ و تنقلاتی چون شکلات، پسته و بیسکوئیت.
      • اهدای اقلام فرهنگی از قبیل مهر و جانماز، جزوات دعا، عکس‌های امام، پیشانی بند، کتب مذهبی، عطر و چفیه ارزان قیمت.
      • خدمات آرایشگاهی (اصلاح سر و صورت) و خیاطی.
      • پخش آهنگ‌های ویژه و نوحه و سرود(بنا به مناسبت‌های مختلف)
      • آماده سازی نمازخانه و اقامه نمازهای جماعت.
      • آماده سازی استراحت‌گاه موقت برای رزمندگان.
      • فراهم شدن خودرو برای رسیدن رزمندگان به واحدهای خود و یا بالعکس به طرف شهر.
      • ارائه خدمات پستی و مخابراتی.
      • ارائه خدمات بهداشتی و کمک‌های اولیه.
      • کتابخانه صلواتی.
      • حمام صلواتی
      ایستگاه‌های صلواتی علاوه بر ماهیت خدماتی، وعده گاه رزمندگان نیز بودند و مانند منازلی آشنا و آرام بخش برای رزمندگان به‌ویژه نوجوانان و جوانان محسوب می‌شدند و فضای معنوی و روحیه بخش داشتند.
      ایستگاه‌های صلواتی داخل شهرهای مناطق جنگی را معمولاً مراکز پشتیبانی جبهه و جنگ آن شهرها اداره می‌نمودند. در این ایستگاه‌ها افراد متدین، با تجربه و با حوصله خود را شبانه روز وقف رزمندگان کرده بودند. در ایستگاه های صلواتی عموما افراد میان‌سال و مسن که غالباً از اعضای صنوف شهری و گردانندگان هیات‌های مذهبی بودند همکاری و رفتاری کاملاً پدرانه و محبت‌آمیز داشتند.
      پس از پایان جنگ نیز مردم همانند گذشته در ایام محرم و عزای حسینی اقدام به توزیع نذورات می¬کردند. اما این بار، ارائه خدمات و نذورات با تأسی از ایام جنگ، تحت عنوان ایستگاه¬های صلواتی شکل گرفت. در سال¬های اخیر ایستگاه¬های صلواتی در دهه اول محرم و مناسبت های دیگر، رونق بیشتری گرفت. با این حال همچنان برپایی نذورات و خدمات در قالب های سنتی مشاهده می¬شود.
      این اقدام به جهت پیامدهای مثبت و منفی آن با واکنشهای مختلفی مواجه شده است. برخی موافق ادامه فعالیتها این ایستگاههای هستند و براین اعتقاد هستند که این ایستگاهها در مسیر ترویج فرهنگ اسلامی و عاشورایی فعالیت می¬نمایند و با فراهم سازی بستری برای تعاملات اجتماعی، امکان حضور و مشارکت اجتماعی را افزایش می¬دهد. افزایش همبستگی اجتماعی، ترویج روحیه خدمت رسانی، تقویت کارگروهی در جامعه، فعالیت¬های خودانگیخته مردمی و همچنین شکل گیری رقابت موثر و مطلوب در عرصه جامعه از دیگر کارکردهای متصور شده برای این ایستگاه¬ها می¬باشد. از سویی دیگر وجود مسائل و مشکلاتی از قبیل ترافیک، آلودگی صوتی و بصری، آلودگی زیست محیطی، عدم مدیریت یکپارچه، ایجاد رقابت ناصواب در بین ایستگاه¬ها و ... از جمله ادله مخالفین برپایی این ایستگاه¬ها بوده است. با عنایت به مقدمه فوق، توجه ویژه به این مقوله مهم فرهنگی و دینی، شناسایی کارکردها و کژکارکردهای آن و اندیشیدن به فرصت و تهدیدهای پیش روی این حرکت اقدامی لازم و حیاتی به نظر می¬رسد. لازم به یادآوری است که با توجه به ماهیت کار و همچنین اهداف مدنظر، این پژوهش در دو فاز تعریف و عملیاتی شده است که در ادامه به هر کدام از فازهای تحقیق و اهداف مدنظر در هر مرحله اشاره خواهد شد.

      مشخصات
      تاریخ شروع :۱۳۹۵/۰۷/۲۷مبلغ اعتبار :
      پیمانکار :پژوهشگر: سید مهدی پنج تنی
      پیوست

  • آمار بازدید
    مجموع بازدیدها : 1,007,123
    تعداد بازدید امروز : 82
    تعداد بازدید دیروز : 521
    آخرین به روزرسانی : 1399/07/21 13:21
  • پیوند های مرتبط
    سامانه ارزیابی فرهنگی و اجتماعی - سافا
    معاونت برنامه ریزی و توسعه
    سازمان جهانی ارزیابی تاثیر
    سازمان ارزیابی تاثیر اجتماعی فرهنگی تهران
  • کلیه حقوق این سایت متعلق به شهرداری مشهد می باشد.
    تامین و به روزرسانی محتوا: دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی پروژه ها و سیاست های شهری 
    طراحی و پشتیبانی فنی: سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری مشهد